به گزارش آژانس خبری حقیقت نگار،اگرچه سرطان با نام اندامهای مختلفی مانند ریه، روده، پستان، یا پروستات شناخته میشود، اما نقطه آغاز همه آنها در سطح سلول و ژنهاست؛ جایی که تغییر در ماده ژنتیکی میتواند رفتار طبیعی سلول را بر هم زده و زمینه رشد غیرقابل کنترل آن را فراهم کند.
سرطان؛ بیماری سلولها و ژنها
دکتر مهدی حقی، عضو هیئت علمی گروه زیستشناسی و متخصص ژنتیک، در گفتوگو با ایسنا، در مورد ماهیت سرطان، نقش ژنتیک و عوامل محیطی در بروز این بیماری، تفاوت سرطانهای ارثی و غیرارثی و همچنین کاربرد فناوریهای نوین ژنتیکی با بیان اینکه سرطان در اصل یک بیماری ژنتیکی است، گفت: بسیاری تصور میکنند بیماری ژنتیکی تنها به بیماریهایی گفته میشود که از والدین به فرزندان منتقل میشوند، در حالی که چنین برداشتی صحیح نیست. سرطان نیز یک بیماری ژنتیکی محسوب میشود، اما در اغلب موارد تغییرات ژنتیکی در طول زندگی فرد و در سلولهای بدن ایجاد میشود. ژنها دستورالعمل عملکرد سلولها را در اختیار دارند و تا زمانی که تغییری در این دستورالعملها ایجاد نشود، رفتار سلول نیز طبیعی خواهد بود. هرگونه اختلال در ماده ژنتیکی میتواند تنظیم رشد و تقسیم سلول را بر هم بزند و زمینه بروز سرطان را فراهم کند.
وی با اشاره به تعریف کلی سرطان اظهار کرد: سرطان در واقع رشد کنترلنشده سلولهاست؛ سلولهایی که بدون توجه به سازوکارهای طبیعی بدن به تکثیر ادامه میدهند و عملکرد طبیعی بافتها را مختل میکنند.
تعادل میان رشد و مرگ سلولی؛ رمز سلامت بدن
وی با اشاره به روند طبیعی فعالیت سلولها گفت: در بدن انسان همواره میان رشد سلولها و مرگ برنامهریزیشده آنها تعادل برقرار است. برخی سلولها پس از انجام وظیفه خود یا در صورت آسیبدیدگی باید از بین بروند و این فرآیند کاملا طبیعی و حتی ضروری است.
وی افزود: برای مثال در دوران جنینی، سلولهای میان انگشتان بهصورت برنامهریزیشده حذف میشوند تا انگشتان از یکدیگر جدا شوند. همچنین سلولهای آلوده به ویروس یا سلولهایی که عملکرد غیرطبیعی پیدا کردهاند نیز باید از بین بروند. اگر این تعادل برهم بخورد، احتمال ایجاد سرطان افزایش پیدا میکند.
همه در معرض خطر هستند، اما میزان خطر یکسان نیست
این متخصص ژنتیک با تأکید بر اینکه احتمال ابتلا به سرطان برای همه افراد وجود دارد، گفت: افزایش سن یکی از مهمترین عوامل افزایش احتمال بروز سرطان است، زیرا با گذشت زمان احتمال وقوع خطاهای ژنتیکی در سلولها بیشتر میشود.
وی ادامه داد: با این حال، برخی افراد به دلیل داشتن زمینه ژنتیکی، استعداد بیشتری برای ابتلا دارند و ممکن است در سنین پایینتر به سرطان مبتلا شوند. امروزه ژنهای متعددی شناسایی شدهاند که وجود جهش در آنها میتواند احتمال ابتلا به برخی سرطانها را افزایش دهد.
عوامل محیطی؛ از ویروسها تا سبک زندگی
وی گفت: عوامل محیطی نیز میتوانند با ایجاد تغییر در ژنها، زمینه بروز این بیماری را فراهم کنند. برخی ویروسها از جمله ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)، مواد شیمیایی سرطانزا، اشعه ایکس، پرتوهای فرابنفش خورشید و برخی سموم طبیعی از جمله عواملی هستند که میتوانند احتمال بروز سرطان را افزایش دهند. افرادی که به دلیل شغل خود در معرض پرتوهای یونیزان قرار دارند یا مدت طولانی در معرض نور خورشید هستند، باید مراقبت بیشتری داشته باشند، زیرا احتمال بروز برخی سرطانها در این افراد افزایش مییابد.
تغذیه، استرس و سیستم ایمنی؛ سه ضلع مهم پیشگیری
وی با بیان اینکه سبک زندگی نقش مهمی در کاهش خطر سرطان دارد، گفت: مصرف دخانیات، تغذیه نامناسب و کمتحرکی از مهمترین عوامل افزایشدهنده خطر ابتلا به سرطان هستند. در مقابل، مصرف میوه، سبزیجات، مواد غذایی حاوی فیبر، ویتامینها و داشتن سبک زندگی سالم میتواند احتمال بروز بسیاری از سرطانها را کاهش دهد.
حقی همچنین اظهار کرد: استرسهای طولانیمدت میتوانند عملکرد سیستم ایمنی را تضعیف کنند. سیستم ایمنی بهطور طبیعی بسیاری از سلولهایی راکه رفتار غیرطبیعی پیدا کردهاند شناسایی و حذف میکند و هر عاملی که موجب کاهش کارایی آن شود، میتواند احتمال رشد سلولهای سرطانی را افزایش دهد.
وی با اشاره به یکی از رایجترین باورهای نادرست درباره سرطان گفت: همه سرطانهای ژنتیکی، ارثی نیستند. سرطان ارثی به مواردی گفته میشود که جهش ژنتیکی از والدین به فرزندان منتقل شده باشد، اما در بسیاری از بیماران، تغییرات ژنتیکی پس از تولد و در طول زندگی ایجاد میشود و ارتباطی با وراثت ندارد. در خانوادههایی که چند نفر در سنین پایین به یک نوع سرطان مبتلا شدهاند، احتمال وجود زمینه ارثی بیشتر است و این افراد باید تحت نظر پزشک قرار گرفته و بررسیهای ژنتیکی لازم را انجام دهند.
پزشکی شخصی؛ آینده درمان سرطان
وی با اشاره به پیشرفت فناوریهای ژنتیکی گفت: امروزه با استفاده از روشهای تعیین توالی ژنوم از جمله فناوری نسل جدید توالییابی (NGS)، میتوان جهشهای ژنتیکی مرتبط با سرطان را شناسایی کرد. نتایج این آزمایشها علاوه بر تعیین میزان خطر ابتلا، در انتخاب روش درمان نیز نقش مهمی دارند، زیرا ممکن است دو بیمار با یک نوع سرطان، به دلیل تفاوتهای ژنتیکی، به درمانهای کاملاً متفاوتی نیاز داشته باشند.
این متخصص ژنتیک خاطرنشان کرد: پزشکی شخصی (Personalized Medicine) یکی از مهمترین رویکردهای نوین درمان سرطان است که بر اساس ویژگیهای ژنتیکی هر فرد، مناسبترین دارو و روش درمانی انتخاب میشود و همین موضوع میتواند اثربخشی درمان را افزایش دهد.
به گزارش ایسنا، اگرچه سرطان همچنان یکی از مهمترین چالشهای نظام سلامت در جهان به شمار میرود، اما پیشرفت دانش ژنتیک و فناوریهای نوین پزشکی، چشمانداز تازهای در پیشگیری، تشخیص و درمان این بیماری ایجاد کرده است. متخصصان تأکید میکنند که شناخت عوامل خطر، اصلاح سبک زندگی، انجام غربالگریهای لازم و بهرهگیری از روشهای نوین تشخیص ژنتیکی، میتواند نقش مهمی در کاهش بار این بیماری و افزایش شانس درمان بیماران داشته باشد.
پستان، پروستات و کولورکتال، شایعترین سرطانهای آذربایجان شرقی
رضا کریمینژاد، کارشناس بیماریهای غیرواگیر معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تبریز در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به آخرین آمار ثبت سرطان در استان، اظهار کرد: آخرین گزارش منتشرشده از سوی وزارت بهداشت در سال ۱۳۹۸ انجام شده و آمار ارائهشده نیز بر اساس اطلاعات همان سال است.
وی افزود: در سال ۱۳۹۸، تعداد هفت هزار و ۵۴۴ مورد جدید سرطان در استان شناسایی شده است. شایعترین سرطانها در استان شامل سرطان پستان، پروستات، کولورکتال، پوست و معده هستند.
وی درباره شایعترین سرطانها به تفکیک جنسیت نیز گفت: بر اساس آمار در مردان، سرطانهای معده، پروستات، کولورکتال، پوست و مثانه بیشترین شیوع را دارند. در زنان نیز سرطانهای پستان، کولورکتال، تیروئید، معده و پوست در صدر موارد شایع قرار دارند.
کریمینژاد با بیان اینکه شاخص مورد استناد در حوزه سرطان، میزان بروز استانداردشده سنی است، تصریح کرد: این شاخص در استان ۱۸۰.۴۱ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر است، در حالی که این رقم در سطح کشور بر اساس آمار سال ۱۳۹۸، ۱۸۸.۹۱ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر گزارش شده است.
وی ادامه داد: برنامههای غربالگری سرطان پستان و سرطان کولورکتال در مجموعه بهداشت استان در حال اجراست و برای سرطان دهانه رحم (سرویکس) نیز برنامههایی در دستور کار قرار دارد.
کارشناس بیماریهای غیرواگیر خاطرنشان کرد: بر اساس آمار سال ۱۳۹۸، استان از نظر شاخصهای مورد بررسی در رتبه پنجم کشور قرار دارد.
انتهای پیام
نظرات کاربران
بدون نظر